Wist je dat Posidonia oceanica geen alg is, maar een echte plant?!

De zeegrasvelden van Posidonia oceanica, die tegenwoordig bijna verdwenen zijn in gebieden die door menselijke activiteit worden beïnvloed, komen overvloedig voor binnen het Beschermd Marien Gebied Capo Gallo – Isola delle Femmine, waar ze grote oppervlaktes innemen en onderdak bieden aan een aanzienlijk aantal dier- en plantensoorten. Het BMG biedt uitstekende omstandigheden voor vestiging en groei, en vormt daarmee de ideale habitat voor de ontwikkeling van deze zeer belangrijke plant, die endemisch is voor de Middellandse Zee.

Zeegrassen zijn veel complexere planten dan de algen waarmee ze vaak worden verward. Ze zijn ongeveer 100 miljoen jaar geleden ontstaan uit landplanten en hebben zich met bijzondere aanpassingen ontwikkeld om zich in een mariene omgeving te kunnen voortplanten.

Net als landplanten heeft Posidonia oceanica echte wortels, stengels (wortelstokken genoemd) en bladeren, gemiddeld iets meer dan een meter lang en ongeveer een centimeter dik. De plant beschikt dus over organen met gespecialiseerde weefsels voor de opname en het transport van water en voedingsstoffen, evenals voor de synthese en opslag van fotosyntheseproducten.

De wortelstokken, die horizontaal (plagiotroop) of verticaal (orthotroop) kunnen groeien, ondergaan een verhoutingsproces waardoor ze zelfs honderden jaren lang niet afbreken.

De planten groeien op een “matte”, een terrasvormige structuur die bestaat uit een geheel van wortelstokken en sediment dat door de bladeren zelf wordt vastgehouden, en die aanzienlijke afmetingen kan bereiken. Op deze manier kunnen Posidonia-velden een omgeving koloniseren die door algen, vanwege hun gebrek aan wortels, moeilijk te gebruiken is.

Posidonia plant zich geslachtelijk voort, met de vorming van hermafrodiete bloemen en vruchten, en ook ongeslachtelijk door middel van uitlopers. De vrucht, in de volksmond “zee-olijf” genoemd, laat zich, wanneer ze tussen maart en mei rijp wordt, los van de plant en drijft dankzij de aanwezige oliehoudende stoffen. Meegesleurd door de stromingen beweegt ze zich voort totdat ze vergaat, waarbij de zaden op de bodem terechtkomen en kiemen als de omstandigheden voor ontwikkeling gunstig zijn.

Het zeegrasveld is van enorm belang voor het evenwicht van de kustlijn en het mariene milieu, zozeer zelfs dat het wordt beschouwd als een “bio-indicator”: de aanwezigheid ervan wijst namelijk op een gematigde stroomsnelheid, een aanzienlijke helderheid van de waterkolom en uitstekende biochemische omstandigheden van het water waarin het zich heeft gevestigd.

We kunnen de posidonia bewonderen tijdens onze duiken in het BMG van Isola delle Femmine en Ustica. Ze leeft tussen 1 en 30 meter diepte en verdraagt temperaturen tussen de 10 en 28 graden Celsius. Het is een plant die behoefte heeft aan constante zoutgehaltes en veel licht (beperkende factoren).

In de herfst kunnen we tijdens onze duiken zien dat de plant haar oudste, buitenste bladeren verliest, die bruin van kleur worden en fotosynthetisch niet meer actief zijn. Eenmaal losgeraakt, spelen ze een belangrijke rol bij de bescherming van de kust tegen golven, doordat ze erosie helpen verminderen: de bladeren die door de winterstormen worden losgerukt, worden door de golven op de kust afgezet, waar ze zich ophopen tot structuren die “banquettes” worden genoemd.

Onder water wordt elk deel van de plant gekoloniseerd door planten en dieren: op de bladeren zijn bruine en rode korstvormige of draadvormige algen te zien, samen met veel mosdiertjes en hydroïdpoliepen (fijne, verenachtige structuren); aangepast aan weinig licht zijn de organismen die vastzitten aan het substraat van bladeren en wortelstokken, maar er zijn ook enkele vrij bewegende organismen, die zich binnen het zeegrasveld kunnen verplaatsen: hiervan komen de stekelhuidigen, zoals de zee-egel en de zeester, het meest voor. Onder de weekdieren is de Pinna nobilis, de grootste tweekleppige van de Middellandse Zee, een vaste en bijna exclusieve bewoner van de zeegrasvelden, al is die tijdens onze duiken moeilijk tegen te komen, omdat de soort ernstig wordt bedreigd door visserij en vervuiling.

Het zeegrasveld van posidonia is ook een essentiële kraamkamer waar niet alleen vissoorten, maar ook schaaldieren, weekdieren en veel andere organismen bescherming vinden voor de voortplanting en het opgroeien van hun jongen.

Interessant genoeg komt het geslacht Posidonia, naast in de Middellandse Zee, uitsluitend voor langs de zuidelijke en westelijke kusten van het Australische continent.

Het posidonieveld behoort tot de belangrijkste ecosystemen van de Middellandse Zee (climaxgemeenschap) en is aangewezen als “prioritaire habitat” die beschermd moet worden.

De PADI-cursussen zijn gericht op de bescherming van deze ecosystemen. Met een duikbrevet op instapniveau PADI Open Water Diver, tot een gevorderder niveau zoals PADI Advanced Open Water Diver, heb je de mogelijkheid om de verborgen wonderen van de posidoniavelden binnen het BMG van Isola delle Femmine en Ustica te verkennen en te leren kennen. Maar nog interessanter is het om de verschillende dier- en plantensoorten te leren herkennen met een duikcursus specialisatie PADI Project AWARE – Fish Identification of PADI Underwater Naturalist Diver.

Wist je dat:

• Vroeger werden de bladeren gebruikt als isolatiemateriaal bij de bouw van daken, en in de farmacologie om ontstekingen en irritaties te behandelen.
• In 2006 werd op de Balearen een Posidonia-plant ontdekt van ongeveer 8 km lang, waaraan een leeftijd van 100.000 jaar werd toegeschreven. De plant bevindt zich binnen een zeegrasveld dat zich uitstrekt over 700 vierkante kilometer, van de zone van Es Freus (Formentera) tot het strand van Las Salinas (Ibiza).

Het belang van posidonia:

• Dankzij haar bladgroei geeft ze tot wel 20 liter zuurstof per dag af per vierkante meter zeegrasveld.
• Ze produceert en exporteert biomassa, zowel naar naburige ecosystemen als naar de diepte.
• Ze biedt onderdak en is een voortplantingsgebied voor veel vissen, koppotigen, tweekleppigen, buikpotigen, stekelhuidigen en manteldieren.
• Ze verstevigt de zeebodem langs de kust en helpt zo overmatig transport van fijn sediment door kuststromingen tegen te gaan.
• Ze werkt als een barrière die de kracht van stromingen en golven dempt en kusterosie voorkomt.
• De demping van de golfslag door de laag afgestorven bladeren op de stranden beschermt deze tegen erosie, vooral tijdens de winterstormen.

Gerelateerd nieuws